Çift Kavramalı (DCT) Şanzıman Tamiri ve Bakımı

Çift kavramalı şanzıman nasıl çalışır?

Bir çift kavramalı şanzımanı en kolay şekilde, tek gövde içine yerleştirilmiş iki ayrı manuel şanzıman gibi düşünebilirsiniz. İç içe geçmiş iki giriş mili vardır: biri tek numaralı vitesleri (1-3-5-7), diğeri çift numaralıları (2-4-6) taşır. Her milin başında kendi kavraması bulunur.

Siz üçüncü viteste giderken şanzıman dördüncü vitesi zaten seçmiş, kavramasını kapalı tutarak beklemektedir. Vites geçişi geldiğinde bir kavrama boşalırken diğeri dolar. Motorla tekerlek arasındaki bağ hiçbir zaman tamamen kopmadığı için geçiş hem hızlı hem de tork kesintisiz olur. Bu şanzımanların sürüş hissini belirleyen özellik budur.

Aynı mimarinin bedeli de vardır. Klasik otomatikteki tork konvertörü yoktur; kalkış hareketini akışkan bir eleman değil, doğrudan bir kavrama üstlenir. Bu yüzden çift kavramalı bir şanzımanın en zorlandığı an, en yavaş gittiği andır: rampa kalkışı, park manevrası, sürünme trafiği. Şikâyetlerin ezici çoğunluğu bu üç durumdan doğar.

Kuru kavrama mı, ıslak kavrama mı?

Çift kavramalı şanzımanlarda en temel ayrım budur ve bir aracın bakım planından beklenen ömrüne kadar her şeyi belirler. Kuru tipte kavramalar havayla soğutulur; ıslak tipte yağ içinde çalışır.

• Kuru kavrama — Sürtünme kayıpları düşüktür, verim avantajı sağlar. Düşük torklu motorlarda kullanılır. Soğutma sınırlı olduğu için uzun süreli dur-kalk ve rampa kullanımında ısınır; ısı yorgunluğu ve kalkış titremesi bu tipin klasik başlığıdır.
• Islak kavrama — Kavramalar yağ içinde çalıştığı için ısı çok daha iyi yönetilir ve tork kapasitesi yüksektir. Karşılığında balatadan kopan malzeme doğrudan yağa karışır; yağ ve filtre bakımı doğrudan ömür belirleyicidir.
• Kuru tipte yağ nerede? — Kavrama gövdesi kurudur ama mekatronik ünitesinin kendi ayrı hidrolik devresi ve kendi yağı vardır. Bu ikisini karıştırmak sahada sık gördüğümüz bir hatadır.
• Islak tipte titreme neyi gösterir? — Kuru tipte kalkış titremesi çoğu zaman doğrudan balatayı işaret ederken, ıslak tipte aynı belirti basınç kontrolü ve kavrama doldurma kalitesinden de gelebilir. Bu yüzden ıslak kutularda ölçüm daha da belirleyicidir.

Hangi markada hangi isimle karşınıza çıkıyor?

Markalar aynı teknolojiye farklı ticari isimler verir. Bu isimler sürücüyü yanıltabilir; teknik olarak hepsi çift kavramalıdır ve ortak arıza mantığını paylaşır.

• Volkswagen, Seat, Škoda, Cupra — DSG — Kuru DQ200 ve ıslak DQ250, DQ381, DQ500. Ayrıntılar için VAG grubu şanzıman sayfamız ve DSG şanzıman tamiri sayfamız.
• Audi — S tronic — Enine motorlu modellerde DSG ile aynı aile; boyuna quattro modellerde ıslak DL501 ve DL382. Bkz. Audi S-Tronic şanzıman tamiri.
• Porsche — PDK — Islak çift kavrama, 7 ve 8 ileri. Bkz. Porsche PDK şanzıman tamiri.
• Ford — PowerShift — Focus, Fiesta ve C-Max'te kuru kavramalı DPS6. Bkz. Ford PowerShift şanzıman tamiri.
• BMW — DKG / M DCT — Islak çift kavrama; özellikle M modellerinde ve dönemin sportif versiyonlarında kullanıldı.
• Hyundai ve Kia — DCT — Düşük torklu modellerde kuru 6 ileri, daha güçlü versiyonlarda ıslak 7 ve 8 ileri tipler.
• Renault ve Dacia — EDC — Modeline göre kuru ya da ıslak çift kavrama. Fiat ve Alfa Romeo — TCT / DDCT — Kuru çift kavrama. Volvo — Powershift — Islak çift kavrama.

Ortak arıza belirtileri ve arkasındaki nedenler

Markadan bağımsız olarak, çift kavramalı şanzımanların dili aşağı yukarı aynıdır. Belirtiyi doğru tarif etmek, teşhis süresini kısaltan en önemli şeydir.

• Kalkışta titreme (judder) — Balata yorgunluğu, kavrama noktasının kayması, kuru tipte keçe sızıntısının balatayı ıslatması ya da mekatroniğin basınç kontrolü. Rampa ve yüklü kalkışta belirginleşir.
• Rampada geri kaçma, geç kavrama — Genellikle hidrolik basınç yetersizliği veya adaptasyonun bozulması.
• Belirli vitese girmeme — Yalnızca 1-3-5 sorunluysa arama alanı o milin kavraması ve aktüatör grubudur; her iki tarafta da varsa ortak basınç kaynağı ve mekatronik öne çıkar. Bu ayrım, teşhiste en çok işimize yarayan tablodur.
• Vites göstergesinin yanıp sönmesi, acil çalışma modu — Kontrol ünitesi güvenilmeyen bir değer gördüğünde kendini korumaya alır. Bu hâldeki bir araçla yola devam edilmemelidir.
• P veya N konumunda takırtı, sürüşte uğultu — Rulman ve mil grubunu işaret eder; erken müdahale kapsamı küçük tutar.
• Sürünme trafiğinde sıcaklık uyarısı — Özellikle kuru tiplerde ve yaz aylarında görülür. Uyarı geldiğinde aracı zorlamak, geçici bir belirtiyi kalıcı hasara çevirir.
• Gaz kesince boşa alma hissi, geçişlerde tereddüt — Bazı modern ıslak kutularda serbest yuvarlanma stratejisinin normal davranışıdır; her tereddüt arıza değildir. Ayrımı canlı veriyle yapıyoruz.

Bakım aralıkları: kestirme yok

Islak kavramalı tiplerde yağ ve filtre yenilemesi genel olarak 60.000-80.000 km bandında tanımlanır; VW tarafında bu aralık çoğunlukla 60.000 km, Porsche PDK'da ise yaklaşık 90.000 km ya da altı yıl olarak geçer. Kesin değer araca ve üretici dokümanına göre değişir; bu yüzden "her araçta şu kilometre" demiyoruz.

Kuru kavramalı tiplerde kavrama gövdesinde yağ yoktur, ancak mekatronik ünitesinin hidrolik yağı vardır. Üretici bu yağ için sıklıkla ömür boyu kullanım öngörse de, sahada yaşlandığını ve basınç kontrolünü etkilediğini görüyoruz. Bu değerlendirmeyi aracın kilometresine, kullanım profiline ve okunan değerlere bakarak yapıyoruz.

Bakım aralığını asıl belirleyen kilometre değil, o kilometrenin nasıl yapıldığıdır. Çoğunlukla şehir içi kullanılan, rampalı bir güzergâhta günde çok sayıda kalkış yapan bir araç, aynı kilometreyi otoyolda yapan bir araçla aynı ömrü vermez. Bursa'nın trafiği ve eğimli güzergâhları, bu şanzımanlar için aralık kısaltmayı haklı çıkaran koşullardır.

Çift kavramalıyı yoran kullanım alışkanlıkları

Çift kavramalı şanzımanların ömrünü belirleyen şeylerin bir kısmı atölyede değil, direksiyon başında olup biter. Aşağıdaki alışkanlıklar değiştiğinde kavrama ve mekatronik üzerindeki yük belirgin biçimde azalır.

• Rampada gazla tutmak — En yıpratıcı davranış budur. Kavrama sürekli kısmi kavrama hâlinde kalır ve doğrudan ısı üretir; bunun yerine fren ya da el freni kullanın.
• Sürünme trafiğinde D konumunda frenle beklemek — Uzun kırmızı ışıklarda ve durağan trafikte N ya da P konumu kavramayı dinlendirir.
• D-R geçişini araç tam durmadan yapmak — Manevrada acele etmek, kavrama ve mekanik gruba gereksiz darbe bindirir.
• Kısa mesafeli, hep soğuk kullanım — Yağ çalışma sıcaklığına ulaşmadan yapılan sürüşler, uzun vadede yağın ve kavramanın aleyhinedir.
• Ani ve tam gazlı kalkışları alışkanlık hâline getirmek — Şanzıman bunu kaldıracak şekilde tasarlanmıştır; ancak sık tekrarlandığında kavrama ömrünü kısaltır.
• Belirtiyi erteleme — Titreme başladığında beklemek aşınmayı diğer parçalara yayar. Erken müdahale hem kapsamı hem maliyeti küçük tutar.

Sık sorulan sorular